سازان

به‌ردی بناخه‌ی فه‌رهه‌نگی دێموکراتیک ئیىراهیم لاجانی بەرەو کۆنگرەی ١٦ی حیزب

له‌ دێموکراسی یه‌کانی ئه‌سکه‌ندیناڤی دا، هه‌رکام له‌ حیزب و ڕێکخراوه‌ سیاسیه‌ دێموکڕاته‌کان، به‌ که‌ڵک وه‌رگرتن له‌ چاپووکی و پڕاگماتیسمی سیاسی توانیویانه‌ ژماره‌یه‌کی زۆر له‌ هاوڵاتیان له‌ده‌وه‌ری به‌رنامه‌ ی سیاسیی خۆیان کۆکه‌نه‌وه‌.

ئه‌وان توانیویانه‌ هێزو تواناو لێوه‌شاوه‌ییه‌کانی ئه‌ندامه‌کانیان بۆ بردنه‌پێشی پلانی کار و به‌ره‌و جێبه‌جێ کردنی ئه‌و پڕۆگرامه‌ وه‌گه‌ڕبخه‌ن که‌ بۆ هه‌موو ئه‌ندامانیان مه‌سه‌له‌ی هه‌ره‌ ئه‌ساسی یه‌.

له‌هه‌مووی ئه‌و حیزب و ڕێکخراوانه‌دا فراکسیۆنی جۆراوجۆر، ته‌نانه‌ت به‌ بیروبۆچونی جیاوازه‌وه‌ هه‌ن. هه‌ر لایه‌نه‌ش تێده‌کۆشێ بۆچوون و ڕوانگه‌کانی خۆی به‌رێته‌ پێشێ.

به‌ڵام ئه‌و ناکۆکی و جیاوازیانه له‌ بۆچوون و هه‌ڵوێست دا، نابنه‌ هۆی جیابوونه‌وه‌ و لێکدابڕان . هه‌رکام له‌و فڕاکسیۆن و باڵ و لایه‌نانه‌ ئامانجیان ئه‌وه‌یه‌ پێکه‌وه‌ به‌ڕێککه‌وتنێکی سیاسی واته‌ بگه‌نه‌ جۆرێک سازان (compromise) .

هیچ کام له‌وان پێ له‌سه‌ر هه‌ڵوێستی خۆی داناگرێ و له‌ لووتکه‌ی کێوی قافی خۆ پێ حه‌قبوون و حه‌قمه‌داری دا ناکه‌وێته‌ سه‌نگه‌رگرتن له‌ لایه‌نه‌که‌ی دیکه‌. کاتێکیش نه‌یان توانی له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌یه‌ک، کێشه‌یه‌ک و بابه‌تێکی دیاری کراو پێکه‌وه‌ بسازێن، ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ به‌شێوه‌یه‌ک وه‌لاده‌نێن و له‌سه‌ر ئه‌ومه‌سه‌له‌و بابه‌تانه‌ کار ده‌که‌ن که‌ ته‌وافوقیان له‌سه‌ریان هه‌یه‌.

به‌م جۆره‌ یه‌کیه‌تی سیاسی و ته‌شکیلاتی و پێکه‌وه‌ژیانی حیزبی له‌ ریزه‌کانی خۆیاندا ده‌سته‌ به‌ر ده‌که‌ن و حیزب وڕێکخراوه‌که‌‌یان هه‌روا کاراو به‌هێز ده‌هێڵنه‌وه‌. ئه‌و توانا فه‌رهه‌نگی یه‌ وئه‌و لێوه‌شاوه‌یی یه‌ سیاسی یه بۆ سازان و ڕێکه‌وتن، گه‌وره‌ترین جیاوازیی و تایبه‌تمه‌ندیی سیاسی و ئه‌خلاقی نێوان خه‌ڵکی ئه‌و وڵاتانه‌و ئێمه‌ی تازه‌ ئاشنا به‌ کولتووری دێموکراسی یه‌.

به‌هۆی ئه‌و توانایی یه‌ و له‌ ئاکامی هه‌بوونی ئه‌و فه‌رهه‌نگ و کولتووره‌دایه‌ که‌ سیاسه‌ت مه‌داره‌کانیان، کادره‌ ده‌وڵه‌تی و حیزبی یه‌کانیان و حیزبه‌ جۆراو جۆره‌کانیان پێکه‌وه‌ ئیئتیلاف ده‌که‌ن و له‌سه‌ر به‌رنامه‌ی سیاسیی هه‌وبه‌ش ده‌سازێن.

ئه‌وجۆره‌ کارکردنه‌ نیشانه‌ی پووخته‌یی سیاسی، خه‌مڵین و بلووغی که‌سایه‌تیی ته‌شکیلاتی یه‌ نه‌ک نیشانه‌ی هه‌لپه‌رستی و ئۆپۆرتۆنیسمی سیاسی و بێ پرنسیپی. له‌و ڕێگایه‌وه‌ حیزب و ڕێکخراو له‌ باری سیاسی و پێگه‌ی جه‌ماوه‌ریه‌وه‌ پته‌وتر و به‌هێزتر و جێکه‌وته‌تر ده‌بن . به‌مجۆره‌ دێموکراسی و فه‌رهه‌نگی دێموکڕاسیسش قووڵتر و به‌رینتر ده‌بنه‌وه‌ و ئاسایش و ئاسووده‌یی کۆمه‌ڵایه‌تیش له‌ نێو کۆمه‌ڵدا زۆرتر په‌ره‌ده‌ستێنێ.

ئه‌و کولتووره‌ لا‌یه‌نێکی دیکه‌شی هه‌یه‌ که‌ بریتیه‌ له‌ په‌ره‌پێدانی چاره‌سه‌ری کێشه‌کان به‌ شێوه‌یه‌کی ئاشتیخوازانه‌و له‌‌ ڕێگای باس و دیالۆگه‌وه‌. له‌ ڕێگای دوورکه‌وتنه‌وه‌ له‌ تووندوتیژی و لووت لێک بادان و رووله‌یه‌کتر وه‌رگێڕان و وه‌شاندنی گوورزی حه‌قمه‌داری به‌ چوارده‌وری خۆدا.

ئه‌وجۆره‌ هێمنی و ئاسایشه‌ سیاسی یه‌، ئه‌منیه‌ت وئاسایشی کۆمه‌ڵایه‌تی درووست ده‌کات که‌ ئه‌ویش به‌ نۆره‌ی خۆی په‌ره‌سه‌ندنی ئابووریی ده‌سته‌به‌رده‌کات و ڕه‌فاه و خێرو سه‌روه‌ت و سامان له‌ کۆمه‌ڵدا ده‌خوڵقێنێ.

سیاسه‌تمه‌دار و ڕێبه‌رانی سیاسی و حیزبی و سه‌ندیکایی له‌و وڵاتانه‌دا‌ ، له‌ جیاتی پێداگرتن له‌سه‌ر بۆچوونه‌کانی خۆیان ، چاره‌سه‌ری گیروگرفته‌کانی وڵاته‌که‌یان ده‌خه‌نه‌ پێش هه‌رشتێکی دیکه‌ و له‌وڕێگایه‌و به‌و ره‌فتاره‌ به‌رپرسانه‌یان دێموکراسی و فه‌رهه‌نگی سازانیان نهادینه‌ کردوه‌. ئه‌و فه‌رهه‌نگه‌ی خۆی له‌ کار ده‌دزێته‌وه‌ و ئاماده‌نیه‌ به‌رپرسایه‌تی و کارو مه‌سئولیه‌ت قبووڵ بکات له‌به‌ر ئه‌وه‌ی تێکڕای نه‌زه‌ره‌ کانی ناڕۆنه‌پێش ، ناتوانێ یارمه‌تی به‌ په‌ره‌سه‌ندنی کولتووری دێموکراسی بکات.

تێبينيى
ئامادەکردن...